Ms. K. Quatrone
Public Broadcasting System
Alexandria, VA

Droga Pani:

Jako Polak i katolik, ktory spedzil trzy i pol roku w obozie koncentracyjnym Auschwitz, czuje sie zmuszony zaprotestowac przeciwko projekcji filmu SHTETL w dniu 17 kwietnia br. Ten film jest oszustwem i wstyd, ze PBS bierze w tym udzial. Poswiecilem wiele lat mego zycia opowiadajac o Zagladzie i o tym, jak wielka byla ona katastrofa dla Zydow i katolikow w Polsce. Najwazniejsze dla mnie jest odtwarzanie wspomnien z matematyczna dokladnoscia, nic bowiem nie jest wazniejsze od prawdy i uczciwosci, gdy opowiadamy tak straszna historie. Nic nie jest bardziej naganne niz manipulowanie i upiekszanie faktow historycznych dla osiagniecia zamierzonego efektu. Ten film znieksztalca i blednie przedstawia wielowiekowe stosunki pomiedzy Zydami i Polakami, szczegolnie zas w dobie Holocaustu.
Poniewaz w czasie II wojny swiatowej Polska byla poddawana silnemu dzialaniu nazistowskiej i komunistycznej propagandy, z latwoscia moglem wylowic w filmie SHTETL te same chwyty stosowane dla falszywego oskarzania i potepiania spoleczenstwa polskiego. Cel jest zupelnie jasny: zbrukac nasz wizerunek w jakikolwiek sposob nie tylko dlatego, ze jestesmy Polakami, ale takze dlatego, ze jestesmy katolikami.
Podobnie jak ja sam i kazdy, kto doznal przesladowan w dobie Holocaustu, autor filmu SHTETL najwyrazniej nie moze zapanowac nad emocjami. Nikt jednakze - nawet Zyd - nie ma prawa manipulowac prawda z tej tylko przyczyny, ze prawda nie przystaje do scenariusza.
Techniki manipulacji sa wyraznie widoczne. Jedna z nich jest zwrocenie obiektywu na cos, co stanowi rzadki wyjatek, powiekszenie, wyolbrzymienie, a wreszcie - jezeli uzyteczne - znieksztalcenie. Kazdy kontakt Zyda z Polakiem poddawany jest dokladnemu badaniu w nadziei wydobycia antysemickich nastrojow badz dzialan. Dla sportretowania Polakow jako winnych na rowni z Niemcami Marian Marzynski rozmyslnie przeprowadza wywiady z niewyksztalconymi, wiekowymi rolnikami, unika natomiast przedstawicieli inteligencji, ktorzy mogliby rozszyfrowac jego pokretne zamysly. Innego rodzaju technika, jest wykorzystanie faktu, ze przecietny widz wie o zbrodniach nazistowskich tyle tylko, ze ofiara ich padali Zydzi, SHTETL zdecydowanie przemilcza wszystko, co mogloby ukazac, ze jacys katolicy, jak ja, przeszli przez to samo pieklo. Tym sposobom antypolskie oskarzenia Marzynskiego stalo sie bardziej przyswajalne.
Film rozpoczyna sie od dedykacji poswieconej ojcu Marzynskiego, ktory zostal zabity "tylko dlatego, ze byl Zydem", Rozumiem jego glebokie wzruszenie, bowiem to, co uczynili Niemcy polskim Zydom bylo straszne. Ale slowo „tylko" jest tu o tyle nie na miejscu, ze przeciez Polacy takze byli zabijani „tylko dlatego, ze byli Polakami". Oto dlaczego tak wielu polskich mezczyzn, tak wiele kobiet i dzieci, tak wielu duchownych i intelektualistow zostalo zamordowanych w obozach koncentracyjnych i poza nimi. Ja sam, dziwnym trafem, uniknalem komory gazowej Oswiecimia.
SHTETL rozmyslnie zataja podobne informacje. W zamian pragnie wpoic w widza przekonanie, ze bylismy jedynie obserwatorami nienarazonymi na niemieckie bestialstwa. Ukazanie polskich katolikow bitych, torturowanych, rozstrzeliwanych lub gazowanych przez nazistow, mogloby podwazyc kruche fundamenty antypolskiego scenariusza. Czyz nie mieli racji niemieccy i sowieccy propagandzisci uwazajac, ze polprawdy moga czasem wiecej zrobic niz najdoskonalsze klamstwa?
Czy byli Polacy, ktorzy wydawali Zydow? Ich liczba byla relatywnie bez znaczenia. Ale, jesli zdrada jest glownym celem SHTETL, Marzynski nie powinien zapominac i o tym, te Zydzi takze wydawali innych Zydow, nie tylko w Bransku, ale w calej Polsce. Co wiecej, byli i tacy Zydzi, ktorzy wydawali udzielajacych im schronienia Polakow, w rezultacie i jedni i drudzy ponosili smierc.
W Polsce za pomoc udzielana Zydom zamordowano wiecej ludzi, niz w jakimkolwiek kraju okupowanej Europy. Wiecej ludzi tez podejmowalo takie ryzyko, choc Polska byla jedynym krajem europejpejskim, w ktorym za udzielanie jakiejkolwiek pomocy Zydom grozila kara gmierci. Marzynski uznaje fakt, ze piec tysiecy z jedenastu tysiecy drzew w Yad Vashem honoruje Polakow. A przeciez liczba ta to jedynie ulamek tych wszystkich, ktorzy zgineli wraz z ukrywanymi przez siebie Zydami.
Pomimo usilnych staran zmierzajacych do zbrukania Polakow i przemilczenia ich ofiar, SHTETL nie przynosi zadnych znaczqcych dowodow ich winy. Wiele zdjed ukazujacych przedwojenna, zydowska, spolecznosc daje pojecie o swobodach i mozliwosciach, jakie Polska dawala Zydom na przestrzeni 800 lat. Kraj nasz dawal im schronienie, gdy wypedzono ich skad inad. Jestem dumny, te moj kraj rodzinny przyjmowal ich goscinnie i pozwalal na prezny rozwoj bogatej kultury zydowskiej. Tak bardzo - warto dodac - ze poziom zycia, wyksztalcenia i stan majatkowy Zydow czesto przekraczal srednia krajowa.
Najmocniej zaniepokoila i zasmucila mnie ta scena SHTETL, w ktorej jestesmy swiadkami spotkania glownej polskiej postaci z filmu - Romaniuka - z izraelskimi studentami. Bylem zaszokowany ich jadowita antypolskoscia i widoczna nienawigcia. Zetknolem sie z nienawiscia juz wczesniej, przede wszystkim w czasie mego pobytu w Auschwitz, ale teraz dopiero rozumiem, dlaczego moja wlasna corka, gdy powiedziala swoim zydowskim kolegom w szkole, ze jej ojciec przezyl kacet, nazwana zostala kiamca. „To niemozliwe", powiedzieli jej, „w Auschwitz nie bylo zadnych chrzescijan!”.
Zal mi tych miodych ludzi. Oni sa rowniez ofiarami. Ofiarami takich jak Marzynski, ktory swoje wlasne uprzedzenia i nienawisc stara sie wpoic innym. Dla ktorego prawosc znaczy mniej niz wlasny interes. Ktory mowi izraelskim studentom, ze jego ojciec zginal w warszawskim getcie, zas w innej sekwencji tego samego filmu opowiada, jak to ojciec wyrwal deske w dnie wagonu, wyskoczyl i dolaczyl do partyzantow, by potem zginac w bitwie. Wydaje sie, ze PBS powinno wskazac owe niezgodnosci podczas projekcji.
Zal mi ich rowniet dlatego, te zostali celowo wprowadzeni w blad przez falszywych swiadkow, jakich Marzynski uzywa dla oczerniania Polakow, podczas gdy z przedstawionej sytuacji mozna wnioskowac, iz byla podejmowana jakas akcja partyzancka przeciwko rosyjskim komunistom i ich wspolpracownikom, nie zas bynajmniej przeciwko Zydom, jako takim.
Reasumujac, film potwierdza moje dawne podejrzenia, ze wszystkie falszywe przedstawienia sytuacji Zydow w Polsce biora sie z faktu, ze kraj jest tak mocno katolicki. Nie trzeba wiele, by dostrzec, co szczegolnie interesuje tworce filmu. Te zdjecia Chrystusa, krzyzy i krucyfiksow, ksiezy i ceremonii religijnych przekazuje nam cicha wiadomosc. Ma ona w delikatny sposob skierowac widza na Kosciol jako glowne zrodlo wyrezyserowanego przez Marzynskiego antysemityzmu. Zatrwazajace, ze ktos taki jak Marzynski, ktorego ocalili polscy katolicy, moze zywic tak nieprzyjazne uczucia wobec religii tych, ktorym zawdziecza zycie.
Jako ktos, kto osobiscie odczul tragedie Polakow i Zydow, musze zapytac, dlaczego wciaz robi sie tak wiele antypolskich filmow, ktore nic dobrego do stosunkow polsko-zydowskich nie wniosa? Mielismy dobre stosunki w przeszlosci, ktore dzis zdaja sie byc zapomniane. Pamieci tych wszystkich Zydow i Chrzescijan, ktorzy zgineli w czasie wojny, winnismy raczej szukanie tego, co nas laczy, niz tego, co dzieli. To nasz dlug wobec nich.

PoloniaNet, strona glowna