"Rosyjski rezyster Dmitri Astrachan za niemieckie pieniadze berlinskiego
producenta Artura Braunera stworzyl ekranowa wizje pogromu kieleckiego
(zrealizowana na bialorusi).
Film o tytule "Z Piekla Do Piekla" obejrzalem wlasnie na pierwszym hollywoodzkim pokazie,
pokazie zamknietym i ze cisle wyselekcjonowana widownia - w Instytucie Im. Szymona Wiesenthala
w Los Angeles.
Powiedzmy od razu - to najbardziej antypolski film, jaki kiedykolwiek
zrealizowano. Obecny na projekcji pracujacy w Hollywood polski rezyster w
rozmowie ze mna wyrazil opinie, iz goebbelsowski aparat propagandowy, ktory
produkowal antysemickie filmy w rodzaju "Zyda Sussa", zgola lagodniej
potraktowal w nich Zydow niz to uczynil rez. Astrochan (i jego scenarzysci) w
stosunku do Polakow ukazanych tu jako zajadle antysemickie, zbrodnicze
plemie.
Ogladamy zuzyte klisze jeszcze zanim dojdzie do kulminacyjnych sekwencji
pogromu. Na ekranie nikczemnie antypolskie sceny nasycone dialogiem
nienawisci. Slyszymy, jak Polacy w msciwym uniesieniu wykrzykuja, iz dobrze
sie stalo, ze Niemcy wymordowali Zydow. ... Padaja slowa o zydowskiej
zarazie, zydowskich swiniach, zydowskich niechlujach. Dialogi prymitywne,
gleboko odrazajace.
Niemieckie bestialstwo wobec Zydow ledwie zarysowal w paru scenach. Jako
wrecz humorystyczna jawi sie scenka, w ktorej niemiecki oficer ruga polskiego
chlopa za to, ze mu ujawnil kryjowke kilkorga zydowskich uciekinierow w
zamian za spodziewany kilogram cukru. Wredny Polak umyka z pustymi
rekami. Pozniejsza scena wieszania kilku Polakow za ukrywanie Zydow jest
wlasciwie jedyna pozytywna dla nas sekwencja filmu. "Z Piekla Do Piekla" to
obraz pospolity, manipulowany, powierzchowny. Niemal zupelnie pozbawiony
optyki psychologicznej. Warsztatowo - plaska publicystyka filmowa. To wreszcie film niezetelny
pod wzgledem faktograficznym. Dowolna interpretacja.
Od conajmniej 5 lat dostepne sa zrodla, ktore ujawniaja wiele
dotad nieznanych okolocznosci pogromu, obiektywizuja to tragiczne wydazenie
sprzed pol wieku. Realizatorzy nie zadali sobie trudu (swiadomie ?), by
siegnac po ujawniona dokumentacje, np. historyka Krystyny Kersten.
Glownym bohaterem filmu jest zydowski nauczyciel w przedwojennej Polsce,
Henryk, ktory po inwazji Niemcow ucieka za wschodnia granice, by pod
skrzydlami Armii Czerwonej powrocic do Kielc, gdzie zostaje szefem Urzedu
Bezpieczenstwa w randze kapitana. Widzimy, jak wyrusza ze swoimi ludzmi do
podkieleckich lasow, aby "zwalczac bandy" (w domysle zolnierzy AK), o
istnieniu ktorych amerykanski widz uslyszy bez zadnego historycznego
kontekstu. Nawiasem mowiac sceneria filmu w niczym nie przypomina miasta
wielkosci Kielc - plenery kojarza sie raczej z obskurnym zasciankiem
kresowym.
Fabula obrazu ? Zarysuje ja pokrotce rowniez dlatego, iz trudno sobie
wyobrazic, by ktorykolwiek dystrybutor odwazyl sie sprowadzic film do kraju.
Oto w przededniu wybuchu wojny w domniemanych Kielcach odbywaja sie 2 wesela
- jedno pary zydowskiej, drugie polskiej. Korowody slubne przypadkowo
natykaja sie na siebie w rynku, a obie pary wkrotce sie nawet zaprzyjaznia.
(Zauwazmy, ze zydowska para slubu przypomina uroda hollywoodzkich amantow,
zas polscy nowozency to niemal karykatura - on o dwie glowy nizszy od
polowicy, oboje o aparycji wiejskich wyrobnikow). Ta zydowska para to Henryk,
przyszly komendant UB w Kielcach i jego zona Helena. Po zajeciu miasta przez Niemcow
widzimy ja z dzieckiem na rekach w duzej grupie Zydow popedzanych przez zandarmow.
Gdy Helena znajdzie sie tuz przy gospodarstwie owej polskiej pary slubnej poznanej z okazji
wesela - Anny i Andrzeja, widzi jak oboje przygladaja sie smutnemu exodusowi.
W pewnej chwili Anna wyciaga rece po placzace dziecko. Obie kobiety zrozumieja, ze to
jedyna szansa, by uratowac roczna dziewczynke o imieniu Fela. Ona to wlasnie
stanie sie zaczynem pozniejszych zdarzen, ktorych kulminacja jest pogrom
(wprzeciwienstwie do historii o kieleckim chlopcu, jak wiemy nieprawdziwej,
uprowadzonym przez miejscowych Zydow "na mace").
Po zakonczeniu niemieckiej okupacji zydowscy rodzice Feli - Henryk i zona
Helena, ktora prezyla oboz koncentracyjny - chca odebrac 8-letnia juz
dziewczynke, lecz wojenni przybrani rodzice nie zamierzaja jej oddac. Z
czasem nastapi to jednak, choc Polka (sama nie moze miec dzieci) zapowiada
zemste i gdy dochodzi do pogromu - wlasnie Fela w filmie staje sie przyczyna
tragicznych zdarzen obok faktu, ze Zydzi wracajacy do swoich domow w Kielcach
zagroza egzystencji zasiedlonych tam Polakow. To sa wlasnie iskry zapalne
tragicznych godzin. Rozjuszona Anna sciga z siekiera Helene i Fele, by zabic
matke i odebrac dziewczynke. W ostatneij chwili obie oszczedza. Kapitan
Henryk zostaje zaszczyletowany przez napastnika z nacierajacego tlumu.
Nastepuje krwawa rozprawa z Zydami bawiacymi sie w swietlicy. Na ekranie,
wbrew faktom, nie pojawiaja sie interweniujace oddzialy Milicji Obywatelskiej
i wojska.
Gdy w koncowej sekwencji filmu uratowani z pogromu opuszczaja Kielce, wsrod
nich Helena z Fela, dziewczynka zwracajac sie do tlumu Polakow - wsrod nich
do przybranych rodzicow Anny i Andrzeja - mowi z nienawiscia: "Nigdy do was
nie wroce, mordercy". Rezyser zdaje sie sugerowac, ze jest to odniesienie
nie tylko do owej grupy kieleckich Polakow ...
Producent obrazu Artur Brauner, Zyd z Polski, podobno ukrywany byl przez
polakow w latach wojny ... Film nakrecono z udzialem aktorow niemieckich,
bialoruskich i rosyjskich. Tytul angielski "From Hell To Hell". Film zostal
zgloszony do Oscara jako produkcja bialoruska. Wczesniej zostanie
zaprezentowany do Zlotego Globu (nagroda Stowarzyszenia Prasy Zagranicznej)
jako film niemiecki.
Amerykanska Polonia, ktorej znana jest paszkwilancka tresc filmu wyraza duze
zaniepokojenie potencjalna reakcja na obraz "Z Piekla Do Piekla", obawiajac
sie fali antypolonizmu.
W Los Angeles odpowiednia akcje antydefamacyjna podejmie Polish-American
Public Relations Committee, ktoremu z wielkim poswieceniem przewodzi Dana
Alvi.
Zbigniew K. Rogowski
Z ostaniej chwili: film "Z Piekla Do Piekla" nie otrzymal nominacji do
Zlotego Globu. Czy otrzyma nominacje do Oscara ? Wyrazamy gleboka nadzieje,
ze i w tej konkurencji przepadnie.
Z. Rogowski.
January 6, 1997"
Dana I. Alvi, PAPUREC@aol.com
POLISH-AMERICAN PUBLIC RELATIONS COMMITTEE
Dana I. Alvi - Chairwoman P. O. Box 3206
Tel & Fax 310 - 829 -1527 Santa Monica, CA. 90408